ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΝΟΜΟΥ ΠΡΕΒΕΖΗΣ
ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΄40
Κείμενο: του συνεργάτη της Εταιρείας κ. Μιχαήλ Λουκά, Ομ. Καθηγητή, π. Πρύτανη του Γ.Π.Α.
Τον Μάρτιο του 1939 κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη επίμονες φήμες για σχεδιαζόμενη κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία. Στις 7/4/39 η Ιταλία κατέλαβε την Αλβανία, έπειτα από μικρή αντίσταση, αφού εντός 3 ημερών από την απόβαση κατελήφθησαν τα Τίρανα, με τον βασιλιά Αχμέτ Ζώγου να καταφεύγει στο εξωτερικό. Ακολούθησε συνεχής προώθηση ιταλικών στρατευμάτων προς την ελληνοαλβανική μεθόριο, με συνέπεια το ΓΕΣ να δώσει εντολή ενίσχυσης της 8ης μεραρχίας που είχε έδρα τα Γιάννενα και κάλυπτε την ελληνοαλβανική μεθόριο από το Ιόνιο Πέλαγος μέχρι τις δυτικές υπώρειες της Πίνδου. Στις 15/4/39, ο Μουσολίνι μιλώντας σε επιτροπή Αλβανών που επισκέφθηκε τη Ρώμη, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Βερλάτσι, για να προσφέρει το στέμμα της Αλβανίας στον βασιλιά της Ιταλίας, υποσχέθηκε ότι «η Ιταλία θα ευνοήσει και θα πραγματοποιήσει την επέκταση των αλβανικών συνόρων». Τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου 1939 ισχυρές ιταλικές δυνάμεις έλαβαν σαφή επιθετική διάταξη στη μεθόριο. Κατόπιν αυτών η 8η μεραρχία επιτάχυνε τα προπαρασκευαστικά μέτρα επιστράτευσης και με έγκριση του ΓΕΣ ενίσχυσε τις δυνάμεις προκαλύψεως.
Τη διοίκηση της 8ης μεραρχίας είχε αναλάβει από τον Φεβρουάριο του 1938 ένας έμπειρος αξιωματικός, ο Ευρυτάνας υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος. Ο Κατσιμήτρος συγκρότησε τη λεγόμενη «επιτροπή οχυρώσεως», η οποία καθόρισε τις διαδοχικές γραμμές αμύνης και τα έργα που έπρεπε να γίνουν σε βάθος και σε πλάτος. Σχεδόν όλο το βάρος της αμυντικής οργάνωσης ανέλαβαν ο διοικητής πυροβολικού της μεραρχίας συνταγματάρχης Παναγιώτης Μαυρογιάννης και ο λοχαγός μηχανικού Μιχάλης Σούλης. Ας σημειωθεί ότι ο Κατσιμήτρος οργάνωσε την κύρια αμυντική τοποθεσία βόρεια των Ιωαννίνων στην περιοχή Ελαίας – Καλπακίου, κατά μήκος του ποταμού Καλαμά. Στις 15/8/40 τορπιλίστηκε το ελαφρύ καταδρομικό Έλλη στο λιμάνι της Τήνου από ιταλικό υποβρύχιο. Στις 27/10/40, ο Κατσιμήτρος τηλεφώνησε στο γραφείο τού αρχηγού ΓΕΣ, για να αναφέρει ότι «αύριο ή τα χαράματα θα έχουμε ιταλική επίθεση». Στις 3 και 45′ το πρωί, ο αντισυνταγματάρχης Κορώζης του ΓΕΣ, ανακοίνωσε στον Κατσιμήτρο ότι την 3η πρωινή ο εν Αθήναις πρέσβης της Ιταλίας Γκράτσι επέδωσε στον Ι. Μεταξά διακοίνωση της ιταλικής κυβέρνησης με την οποία οι Ιταλοί απαιτούν να επιτραπεί η είσοδος στην Ελλάδα του ιταλικού στρατού, διαφορετικά από της 6ης πρωινής θα εισήρχετο βιαίως. Ο πρόεδρος της κυβέρνησης απέρριψε την πρόταση και διέταξε την ένοπλη αντίσταση. Ήταν μια νύχτα προσμονής των φαντάρων μας. Ξημέρωνε η μεγάλη ημέρα για την οποία ο Αγγ. Σικελιανός έγραψε: «Ελέγαμε: Ένα Μαραθώνα ακόμα Ελέγαμε: μια Σαλαμίνα ακόμα Ελέγαμε: ακόμα ένα ’21 Ήρθες τέλος Σύ μητέρα μέρα Όπου αγκάλιασες και ανύψωσες Ολόκληρα τα περασμένα».
Για τον κόμβο Καλπακίου διατέθηκαν: Η μεραρχία Φερράρα με 22.000 άνδρες, ενισχυμένη από δυο τάγματα μελανοχιτώνων και δυο αλβανικά, αλλά και από μια αλβανική ορεινή πυροβολαρχία και 9 πυροβολαρχίες ορεινού πυροβολικού. Η τεθωρακισμένη μεραρχία Κένταυροι με 150 άρματα μάχης, 9 πυροβολαρχίες πεδινού πυροβολικού και ένα τάγμα όλμων και το 26ο σύνταγμα βαρέων πυροβόλων των 149 χιλιοστών με 6 πυροβολαρχίες. Ανατολικά, η μεραρχία αλπινιστών Τζούλια, με σκοπό να καταλάβει τον κόμβο Μετσόβου, με 2 συντάγματα και 6 ορεινές πυροβολαρχίες, συνολικής δυνάμεως 12.000 ανδρών. Από ελληνικής πλευράς είχε αναπτυχθεί το Απόσπασμα Πίνδου, δυνάμεως 2.000 ανδρών με διοικητή τον θρυλικό συνταγματάρχη Κων/νο Δαβάκη. Στους τομείς Καλαμά και Θεσπρωτίας, διατέθηκε η μεραρχία Σιένα με 9 πυροβολαρχίες ορεινού πυροβολικού, με σκοπό να κινηθεί προς Φιλιππιάδα – Άρτα. Η δύναμη αυτή ενισχύθηκε με ένα σύνταγμα γρεναδιέρων, ένα σύνταγμα ιππικού, 3 πυροβολαρχίες βαρέων πυροβόλων και 2 σώματα ατάκτων Αλβανών. Έναντι των δυνάμεων αυτών υπήρχε η 8η μεραρχία με 4 διοικήσεις συνταγμάτων, 17 πυροβολαρχίες (2 βαριές), 2 τάγματα πολυβόλων και 1 ομάδα αναγνωρίσεως.
Η συνολική ιταλική δύναμη στην ελληνοαλβανική μεθόριο ήταν 78.000 άνδρες, χωρίς να περιλαμβάνονται τα αλβανικά τάγματα, ενώ η ελληνική δύναμη τις πρώτες ημέρες του πολέμου ήταν 35.000 άνδρες. Ας σημειωθεί ότι η ιταλική αεροπορία διέθετε 275 βομβαρδιστικά, 179 καταδιωκτικά και 59 αεροπλάνα αναγνωρίσεως. Η ελληνική αεροπορία διέθετε συνολικά 135 πάσης φύσεως παλαιά αεροπλάνα. Στις διαταγές τους οι Ιταλοί στρατηγοί τόνισαν ότι η κατάληψη της Ηπείρου είναι θέμα ημερών. Δεν έλαβαν, όμως, υπ’ όψιν τους ότι απέναντί τους την ώρα εκείνη είχαν μια Ελλάδα ενιαία και αδιαίρετη, απαλλαγμένη από το φοβερό φυλετικό ελάττωμα της διχόνοιας και αντίθετα φορτισμένη από τις εθνικές αρετές της φιλοπατρίας και της ανδραγαθίας. Δεν έλαβαν υπ’ όψιν τους ότι απέναντί τους είχαν Έλληνες μαχητές, οι οποίοι επί χιλιάδες χρόνια δεν έπαυσαν να δίνουν ματωμένα πειστήρια του πάθους τους για την ελευθερία. Έτσι, μέσα σε λίγες ημέρες η ιταλική χιονοστιβάδα μετατράπηκε σε μια απλή χιονομπαλίτσα και η δάφνη της Φερράρα φυλλορρόησε άδοξα μπροστά στην ορμή και στον ηρωισμό του Έλληνα φαντάρου.
Στην Πίνδο, η Τζούλια εισέδυσε με πρωτοφανή ορμή. Οι μικρές δυνάμεις του Δαβάκη μάχονταν με τις συντριπτικά υπέρτερες δυνάμεις μια εξειδικευμένης στον ορεινό πόλεμο μεραρχίας. Εκεί γράφηκαν μερικές από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της Ιστορίας μας. Γυναίκες των χωριών της Πίνδου κουβαλούσαν, ανηφορίζοντας συνεχώς, μέσα από απόκρημνα, δύσβατα, χιονισμένα μονοπάτια, με την άβυσσο να καραδοκεί δίπλα τους, εφόδια και παιδιά φορτωμένα με ταγάρια μετέφεραν γεμιστήρες και τρόφιμα στους φαντάρους μας. Μάχες εκ του συστάδην με επικεφαλής τον Δαβάκη να οιστρηλατεί τους άνδρες του. Στις 2/11, δέχθηκε μια σφαίρα στον δεξιό πνεύμονα και μεταφέρθηκε αιμόφυρτος στην Αθήνα. Στις 1/11 οι αλπινιστές κατέλαβαν τη Σαμαρίνα και στις 3/11 τη Βωβούσα. Ταχύτατα κινήθηκε η 1η μεραρχία πεζικού και η 5η ταξιαρχία ιππικού Θεσ/νίκης με κατευθύνσεις τη Σαμαρίνα και το Μέτσοβο. Το πώς έφθασαν αποτελεί εποποιία. Δεκάδες ώρες πορείας μες στη βροχή και στη λάσπη, με πόνους αφόρητους από τα πληγωμένα πόδια. Απελευθέρωσαν τη Βωβούσα και περικύκλωσαν τους αλπινιστές. Τελικά, η αποδεκατισμένη Τζούλια έφθασε στην Κόνιτσα όπου η μεραρχία Μπάρι. Στον τομέα Θεσπρωτίας, τη διάβαση του Καλαμά είχε διμοιρία 4 πολυβόλων, με επικεφαλής τον Πρεβεζάνο ήρωα έφεδρο ανθυπολοχαγό Θεόφιλο Παπαγεωργίου, Η διμοιρία είχε καθηλώσει το ιταλικό πεζικό, που επιχείρησε επανειλημμένα με λέμβους να διαβεί τον Καλαμά, καίτοι εβάλετο συνεχώς από πυροβολικό και όλμους, αλλά και από την ιταλική αεροπορία. Δυστυχώς, ο Θεόφιλος δέχθηκε μια ριπή πολυβόλου στο στήθος και εξέπνευσε. Οι Ιταλοί πέρασαν τον Καλαμά και στις 6/11 πυρπολή θηκε και λεηλατήθηκε η Ηγουμενίταα από Αλβανούς μελανοχίτωνες και εν συνεχεία καταλήφθηκε η Παραμυθιά.
Στον τομέα Ηπείρου η μεραρχία Φερράρα επιτέθηκε, στις 31/10, στον κόμβο Καλπακίου με όλες της τις δυνάμεις και στις 2/11 με την εμπλοκή της μεραρχίας Κένταυροι και του μηχανοκίνητου πυροβολικού. Η ευστοχία και ταχυβολία του πυροβολικού μας καθήλωσε τις φάλαγγες του ιταλικού πεζικού. Στις 3/11 δυο φάλαγγες με 30 και 50 άρματα, πλαισιωμένα με βερσαλλιέρους μοτοσυκλετιστές πλησίασαν το Καλπάκι. Τα πρώτα άρματα συνάντησαν φράγματα από σιδηροτροχιές και βγήκαν στους αγρούς, όπου άλλα καταστράφηκαν από τα ναρκοπέδια και άλλα από το πυροβολικό μας. Πανικόβλητοι οι Ιταλοί εγκατέλειψαν άρματα και μοτοσυκλέτες, καταδιωκόμενοι από ευζώνους με την κραυγή «Αέρα». Στις 4 και 5/11 το σύνολο του ιταλικού πυροβολικού σφυροκοπούσε τον κόμβο. Οι Έλληνες κράτησαν τις θέσεις τους. Στις 7/11 νέα μαζική επίθεση των Ιταλών αποκρούστηκε επιτυχώς. Στις 8/11 ο σωματάρχης Ρόσι υπέγραψε τη λήξη των επιθετικών δραστηριοτήτων των Ιταλών, καταλήγοντας: «. . . οι έναντι των Ελλήνων δυνάμεις μας ήταν ανεπαρκείς». Στις 14/11 διατάσσεται από τον Παπάγο γενική επίθεση εφ’ όλου του μετώπου, μετατρέποντας έτσι τον πόλεμο των Ελλήνων από αμυντικό σε επιθετικό.
Ο Έλληνας φαντάρος, πάνω στα κακοτράχαλα παγωμένα βουνά της Ηπείρου, με τις μεγαλειώδεις του νίκες, παρ’ όλες τις πληγές και τα κρυοπαγήματά του, έδειξε σε όλους τους λαούς της καταπτοημένης Ευρώπης και σε όλους τους πολιτικούς ηγέτες, που συναγωνίζονταν τότε σε ψεύτικες υποσχέσεις και όρκους ότι η Ελλάδα θα ανταμειφθεί μετά τον πόλεμο, πώς υπερασπίζεται κανείς το δίκιο και την ελευθερία. Όχι με το ψέμα, τη μεγαλοστομία και το συμφέρον, αλλά με την παλληκαριά και την αυτοθυσία.
Στον πόλεμο του ’40 δεν υπάρχει νους. Υπάρχει καρδιά, υπάρχει φλόγα και πάθος ασίγαστο για τη νίκη. Όπως μας λέει ο ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ «η μεγαλοσύνη στα έθνη δεν μετριέται με το στρέμμα, με της καρδιάς το πύρωμα μετριέται και με το αίμα». Η 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ είναι σταθμός οριακός, μαρτυρία της καθολικότητας της ηθικής των Ελλήνων και της εκπληκτικής συνέπειας του γένους προς την ιστορική του ύπαρξη. Το ΟΧΙ δεν ήταν πρωτόγνωρο για τον Ελληνισμό. Ήταν το «μολών λαβέ του ΛΕΩΝΊΔΑ». Ήταν το «αν θέλετε τ’ άρματά μας ελάτε να τα πάρετε» της Φρουράς του Μεσολογγίου. Ήταν η ηχώ τριών χιλιάδων ετών. Ήταν η επιβεβαίωση, για μια ακόμη φορά, της ισχυρής παρουσίας του Ελληνισμού στη νεότερη παγκόσμια ιστορία. Αυτό δεν είναι χάρισμα αλλά χρέος, είναι η ασίγαστη αγρύπνια του μπροστά στην αιώνια μοίρα του.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Τα κείμενα των αναγνωστών που δημοσιεύονται εκφράζονται από τους ιδίους και δεν υιοθετούνται κατά ανάγκη από το παρόν ιστολόγιο.