Οινιαδών Ανάπτυξις: Ένας απέραντος θησαυρός της Φύσης που οφείλουμε να προστατέψουμε

Ένας απέραντος θησαυρός της Φύσης που οφείλουμε να προστατέψουμε

Στην Ακαρνανική πλευρά, των σύγχρονων Οινιαδών, από τους λόφους της Κατοχής και του Λεσινίου και κυρίως γύρω από την Πεντάλοφο εντοπίζεται το Βελανιδόδασος Ξηρομέρου, ένα μνημείο της φύσης, με ηλικία εκατοντάδων ετών (έχουν εντοπιστεί ακόμη και δέντρα 800+ ετών μάρτυρες της πολυσήμαντης ιστορίας του τόπου μας). 

Το Βελανιδόδασος Ξηρομέρου καλύπτει περίπου 130.000 στρέμματα και είναι το μεγαλύτερο σε έκταση δάσος ήμερης βελανιδιάς στην περιοχή των Βαλκανίων. Το οποίο καλύπτει όλο το εσωτερικό της ιστορικής Επαρχίας Ξηρομέρου και οριοθετείται δυτικά από το Ιόνιο Πέλαγος και ανατολικά από τον ποταμό Αχελώο.  

Πρόκειται για ένα δημόσιας ιδιοκτησίας δάσος μέσα στο οποίο περιλαμβάνονται και ιδιωτικές εκτάσεις, κυρίως καλλιέργειες και βοσκότοποι. Ο βασικός πυρήνας της περιοχής του δάσους είναι μια γραμμή από λόφους δυτικά και νότια της λίμνης Οζερού, η οποία ονομάζεται λοφοσειρά Λιγοβίτσι – Μάνινα.

Εντός της έκτασης του βελανιδοδάσους βρίσκονται 11 οικισμοί, των οποίων διαχρονικά η εξέλιξη υπήρξε στενά συνδεδεμένη με το βελανιδοδάσος, οι οικισμοί αυτοί είναι: Αγράμπελο, Γουριώτισσα, Μάνινα Βλυζιανών, Μαχαιρά, Μπαμπίνη, Παλαιομάνινα, Πρόδρομος, Ρίγανη, Σκουρτού, Στρογγυλοβούνι, Χρυσοβίτσα.

Εκτός τους οικισμούς αυτούς που είναι ανεπτυγμένοι περιμετρικά του κυρίως πυρήνα του βελανιδοδάσους υπάρχουν πολλοί περισσότεροι οικισμοί όπως Πεντάλοφος, Αστακός, Μύτικας, Αρχοντοχώρι, Βόνιτσα, Μοναστηράκι, Αετός, Κατούνα κ.α στην ευρύτερη περιοχή του Ξηρομέρου που η οικονομική τους βάση στηρίχθηκε κατά το παρελθόν στη συλλογή και το εμπόριο του βελανιδιού.

Βιοποικιλότητα

Η χλωρίδα και πανίδα που υπάρχει στο βελανιδοδάσος Ξηρομέρου συνιστά ένα οικοσύστημα με πλούσια βιοποικιλότητα, η οποία έχει υποβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια και χρήζει άμεσης προστασίας προκειμένου να μην υποβαθμιστεί ακόμη περισσότερο. Αποτελεί ένα από τα καλύτερα παραδείγματα συγκεντρώσεως δασικών περιοχών βαλανιδιάς στην Ελλάδα.

Το κυρίαρχο είδος στο βελανιδοδάσος Ξηρομέρου είναι η βελανιδιά και ειδικότερα η ήμερη βελανιδιά, η οποία έχει πανάρχαια σχέση με τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Συναντάται κυρίως σε πεδινές περιοχές και κοντά σε οικισμούς οπότε και συνδέεται στενά με τα πολιτισμικά τοπία όπου συνυπάρχει η γεωργία και η κτηνοτροφία με το φυσικό τοπίο. Η ήμερη βελανιδιά δεν έχει ιδιαίτερες εδαφικές απαιτήσεις. Αναπτύσσεται σε αβαθή μέχρι και βαθιά εδάφη από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 1.000 μ. υψόμετρο με προτίμηση στις πεδινές και λοφώδεις θέσεις 600 – 700 μ. υψόμετρου σε όλες τις εκθέσεις και κλίσεις. Είναι μακρόβιο είδος και μπορεί να ζήσει περισσότερο από 1000 χρόνια.

Η χλωρίδα είναι πλούσια σε είδη. Σύμφωνα με έρευνα της χλωρίδας που έχει πραγματοποιήσει το Τμήμα Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, στο Αγρίνιο, έχουν καταγραφεί στην περιοχή 256 γηγενή φυτά. Αυτή η συλλογή περιλαμβάνει μερικά σπάνια και ενδιαφέροντα είδη, όπως είναι οι εντυπωσιακές αποικίες της παιώνιας (Paeonia mascula russoi) και μια αξιόλογη ποικιλία από άγριες ορχιδέες που περιλαμβάνουν την Ophrys reinholdii και την Ophrys helenae.

Η δασική και η ευρύτερη περιοχή έχει και ορνιθολογικό ενδιαφέρον, διότι παρουσιάζει 127 είδη πουλιών τα οποία έχουν καταγραφεί. Από αυτά 26 είδη είναι υπό προστασία και αναφέρονται στον κατάλογο 1, της οδηγίας για τα πουλιά 79/409/EC. Τέσσερα είδη δρυοκολαπτών υπάρχουν στο δάσος, καθώς και ο δεντροκόπος (Dendrocopos medius) που είναι αρκετά άφθονος. Σημαντικά πουλιά που φωλιάζουν στην περιοχή είναι ο βραχύποδας αετός (Circaetus gallicus), ο αετός (Pernis apivorus), το μικρότερο γεράκι (Falco naumanni) και μερικά άλλα ενδιαφέροντα είδη των Βαλκανίων. Εξάλλου η περιοχή είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη λίμνη Οζερό, το Δέλτα του Αχελώου και τους υγροτόπους που παρουσιάζουν σημαντική και σπουδαία ορνιθολογική πηγή.

Υπάρχει επίσης ποικιλία βιοτόπων που δημιουργούνται από λιβάδια, βραχώδεις μικροπεριοχές και ποικιλία δασικών ομάδων και βοσκοτόπων. Αυτές οι συνθήκες είναι πολύτιμες για μια ποικιλία ζωολογικού ενδιαφέροντος, η οποία περιλαμβάνει ορθόπτερα, όπως το έντομο Saga sp. και διάφορες νυχτερινές πεταλούδες όπως η Saturnia pyri. Υπάρχει επίσης μία ποικιλία από ερπετά μεταξύ των οποίων δύο είδη χελώνας, την Testudo marginata και T. hermanni, διάφορα φίδια και ομάδες από σαύρες που βρίσκονται σε πληθυσμούς αρκετά ενδιαφέροντες.

Άλλα ενδιαφέροντα σημεία της βιοποικιλότητας της περιοχής περιλαμβάνουν ένα μεγάλο αριθμό από δέντρα μεγάλης ηλικίας και κλειστές ομάδες ώριμων δέντρων με πολύ σάπιο υλικό ξυλείας που είναι ιδεώδες για πολλά ασπόνδυλα είδη που περιλαμβάνουν επίσης μεγάλους κανθάρους του δάσους, λειχήνες και μύκητες.

Πολιτιστική Κληρονομιά 

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική των χωριών, τα τοπικά εδέσματα και ο τρόπος ζωής των κατοίκων είναι αυθεντικά κληρονομήματα και πηγές για εναλλακτικές μορφές τουρισμού. Η  συλλογή του βελανιδιού για εξαγωγή είχε γίνει συνήθεια για τους κατοίκους, για πάνω από 600 χρόνια και ήταν ένας ισχυρός δεσμός των ντόπιων κατοίκων και του μοναδικού δάσους βαλανιδιάς.

Το Βελανιδόδασος επίσης κρύβει μέσα τους δεκάδες διάσπαρτες οχυρώσεις, μνημεία όλων των περιόδων, ναούς, καμίνια, πετρόκτιστες κατασκευές, καλύβια μέχρι και αρχαιολογικά ευρύματα. 

Σήμερα η αναγκαιότητα προστασίας του βελανιδοδάσους Ξηρομέρου είναι επιτακτική. Άλλωστε η οριοθέτηση  φυσικών περιοχών με ιδιαίτερη οικολογική σημασία, όπως είναι η αναφερόμενη και η ίδρυση φυσικών πάρκων είναι μία συνηθισμένη πρακτική, που εφαρμόζεται εδώ και πολλά χρόνια στα προηγμένα κράτη, για να διατηρούνται τα οικολογικά χαρακτηριστικά αυτών των περιοχών, με την ήπια και αειφορική αξιοποίησή τους, προσφέροντας παράλληλα στις τοπικές κοινωνίες εισόδημα και καλή ποιότητα ζωής.

Σύμφωνα με τον Περιηγητή Λύκ το Βελανιδόδασος Ξηρομέρου στην εποχή του το 19 αιώνα εκτείνονταν απο την Βόνιτσα μέχρι την Κατοχή και τις απολήξεις της Ακαρνανίας στο Ιόνιο όπου οι επισκέπτες αντίκρυζαν το εξής αξιοπερίεργο στο τοπίο, στις εκβολές του Αχελώου και στον σημερινό κάμπο της Κατοχής και του Λεσινίου σχηματίζονταν απέραντοι Βαλτότοποι απο τα νερά του ποταμού και πλωτά κανάλια, όπου περιέβαλαν δεκάδες νησίδες κατάφυτες απο Βελανιδιές που προσέλκυαν τις βροχές και την υγρασία με αποτέλεσμα όταν οι ταξιδευτές αγκυροβολούσαν έξω από τον Ασπροπόταμο που η ορμητική ροή του δεν επέτρεπε την πλεύση σε αυτόν κάποιες περιόδους του έτους απο τα πλοία της ανοιχτής θάλασσας, έμπαιναν σε μικρές βάρκες και μέσα απο τα κανάλια αυτά έπλεαν τους υγρότοπους και έφτασαν στην Κατοχή, το Λεσίνι και άλλα σημεία της περιοχής έχοντας τα σύννεφα απο πάνω τους που έβρεχαν συνεχώς.  

Αργότερα με τα έργα αποξήρανσης των υγρότοπων και της Λίμνης Λεσινίου που μας χάρισαν τον απέραντο κάμπο μας, σχέδον όλες οι Βελανιδιές και τα υδρόφιλα δάση που επίσης εντοπίζονταν στον τόπο μας, αποψιλώθηκαν ενώ τον τελευταίο αιώνα το Βελανιδόδασος συρρικνώθηκε τόσο που έφτασε πάνω από το ύψος της Πενταλόφου.     

Μιλάμε για δάσος τόσο πυκνό που σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς, μπορούσε ολόκληρο στράτευμα να περάσει χωρίς να γίνει αντιληπτό. 

Σκεφτείτε πόσο άλλαξε η περιοχή μετά την ανθρώπινη παρέμβαση.  

* Για τη συγγραφή του άρθου χρησιμοποιήθηκαν Πληροφορίες από το ιστολόγιο του Συλλόγου Φίλων της Βελανιδιάς και Περιβάλλοντος «Αμαδρυάδα» που μάχεται εδώ και δεκαετίες για την προστασία του Βελανιδόδασους και την ανάπτυξη του. Λιγότερα